نكاتي درباره آزمون‌هاي الهي

حتمي بودن آزمون : شكي نيست كه آزمونهاي الهي در زندگي هر انساني وجود دارد. قاطعيت و حتمي بودن آزمون‌هاي الهي را مي‌توان از اين آيه فهميد كه خداوند در آن فرموده: قطعا شما را به چيزي از [قبيل] ترس و گرسنگي، و کاهش در اموال و جانها و محصولات مي‌آزماييم، و مژده ده شکيبايان را.[1]  و اين يعني كسي امكان گريز از آزمونهاي زندگي را ندارد.

عموميت آزمون : آزمون امري عمومي و شامل همه انسانهاست. آزمون نه مخصوص انسانهاي وارسته است و نه اختصاصي گناهكاران. هر كسي به اندازه‌اي كه بايد با آن مواجه خواهد شد .  انبياء ، انسانهاي عادي ، مردم خطاكار ، اساتيد حق و... همگي در برابر سنت آزمون الهي يكسانند و هر كدام به نوبه‌اي در برابر محك‌هاي الهي قرار خواهد گرفت. و بقول قرآن : «آيا مردم گمان مي كنند بدون امتحان رها مي شوند، نه هرگز بلكه همگي بايد امتحان دهند»[2]

تناسب آزمون براي هر كس : هر كسي در آنجايي آزمون ميشود كه احتمال خطا و لغزش دارد. آزمونهاي زندگي هر كسي با توجه به شرايط دروني و بيروني او رخ مي‌دهد. تناسب اندازه و شدت يك آزمون براي هر كسي تا حدي است كه او ظرفيت تحمل آن را دارد. شيوه‌هايي كه آزمونها در زندگي ما پديد مي‌ايند هم با توجه به بافت زندگي هر كسي تنظيم مي‌شود.

همه لحظات امتحان الهي است : هر لحظه زندگي انسان يك آزمون است. آزموني كه بررسي مي‌كند هر لحظه مان را درچه راهي ميگذرانيم؟ مسير خدا پرستي يا خودپرستي؟ هر لحظه به چه سويي حركت مي‌كنيم ؟ به جانب حق يا باطل ؟ هر لحظه اعتبار روحي و باطني‌مان را بيشتر مي‌كنيم يا از آن ميكاهيم؟ همين لحظه لحظه‌ها گامهاي ما را به سمت مقصدمان ميسازد. و براي هر گام مي‌توان پرسيد كه اين گام خودم را به كدام سمت گذاشتم،  در مسير درست يا مسير نادرست؟

سئوالات اين امتحان وقايع زندگي ماست و واكنش ما به اين وقايع جوابهاي ما: تا وقتي زنده ايم و زندگي مي‌كنيم در حال روبرويي با وقايع زندگي هستيم . اين وقايع معناهاي چندوجهي دارند. از يك نگاه وقايع زندگي همان آزمونهايي هستند كه در مسير راهمان به آن برخورد مي‌كنيم. اينطور نيست كه تنها وقايع سخت و ناگوار را آزمون تصور كنيم. بلكه گاهي اين وقايع خوشايند هستند كه زمينه سنجش ما را در يك موقعيت فراهم مي‌كنند. بطور مثال هنگامي كه يكي از پيروان سليمان تخت بلقيس را در كمتر از يك چشم به هم زدن از راه دور براي او حاضر كرد، سليمان گفت اين لطف خدا است براي اينكه مرا امتحان كند آيا شكرگزاري مي كنم يا كفران ؟[3]

موضعي كه ما نسبت به پيش‌آمدهاي زندگي مي‌گيريم و عملكرد ما در قبال آنها ، پاسخ ما به آزمونهاي زندگي است. با همين پاسخ‌هاست كه امتداد زندگي خود را معلوم مي‌كنيم و زمينه هدايت يا گمراهي خود را رقم مي‌زنيم.

امتحانات بزرگ و كوچك ، سخت و نرم و... در زندگي وجود دارد :  وقتي عزيزي را از دست مي‌دهيم كه تكيه‌گاه ما در زندگي بوده، يكي از امتحانات بزرگ زندگي اكثر ماست. همينطور وقتي كه يك فرصت و شانس استثنايي به ما رو مي‌كند كه مي‌توانيم از آن بخوبي استفاده كنيم يا با عملكرد نادرستمان آن را خراب كنيم. شايد تشخيص اين آزمونهاي بزرگ و شاخص ساده‌تر باشد ، اما بزرگي  و  اهميتي كه ممكن است براي ما داشته باشند معمولا ما را در شرايطي قرار ميدهد كه عملكرد درستي را از خودنشان ندهيم.  به عكس بخش ديگري از آزمونها هستند كه كوچكترند و به اين دليل تشخيص داده نمي‌شوند. كوچك مانند يك موقعيت براي انجام يك خوبي يا بدي در زندگي روزمره و نوع استفاده ما از هر لحظه يا امكان. خطر اين ها هم به نوبه خود كمتر نيست اما زاويه اين خطر متفاوت است. در اينجا چيزي كه ما را تهديد مي‌كند بي توجهي ما به تاثيري است كه آن چيز هر قدر كوچك مي‌تواند در سرنوشت ما بگذارد. خصوصا با تكرار شدن وقايع كوچك و برخورد نادرست با آنها بدون اينكه متوجه باشيم ممكن است ضررهايي را متوجه خودمان كنيم.

هر ساله امتحان مي‌شويم: يكي از نكات بسيار جالب در قرآن اين آيه است كه معلوم مي‌كند امتحانات الهي براي هر كسي در هر سال اتفاق مي‌افتد. قرآن ميفرمايد: «آيا نمي‌بينند که آنان در هر سال، يک يا دو بار آزموده مي‌شوند، باز هم توبه نمي‌کنند و عبرت نمي‌گيرند؟»[4]